SERİ MUHAKEME USULÜ

 

SERİ MUHAKEME USULÜ

 

I.SERİ MUHAKEME USULÜ NEDİR?

Seri Muhakeme Usulü 17.10.2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunun (RG, 24.10.2019/30928) 23.maddesiyle CMK m. 250 ile eklenen kanunda açıkça düzenlenen suçlarla sınırlı olarak ancak kanunda belirtilen koşullarda uygulanabilecek istisnai bir muhakeme yöntemidir.

Seri muhakeme usulü kısaca;

  • Seri muhakeme usulüne konu suçlarla ilgili bir tarafta şüpheli, diğer tarafta savcılık ile hüküm ve denetim makamı olarak mahkemenin bulunması,
  • Şüphelinin daha az bir yaptırım beklentisiyle bu usulün uygulanmasını kabul etmesi üzerine başlaması,
  • Fiilin işlendiği hususunda yeterli şüphe olması halinde Cumhuriyet savcısının müdafii huzurunda şüpheli ile azaltılmış ve bireyselleştirilmiş yaptırım hususunda uzlaşmaları sonucu;
  • Düzenlenen talepname ile usulün uygulanmasının, görevli ve yetkili mahkemece yapılan denetimi sonucu kurulacak hükümle sona ermesi ile tamamlanacak bir yargılama yöntemidir.

 

II. SERİ MUHAKEME USULÜ HANGİ ŞARTLARDA UYGULANIR?

Seri muhakeme usulünün uygulanabilmesi için aşağıdaki şartların bulunması gereklidir:

 

A.                Suçun İşlendiğine İlişkin Yeterli Şüphe Bulunması

Seri muhakeme usulü kapsamındaki suçlarla ilgili soruşturmanın başlaması için “basit şüphe(CMK m. 160/1)”nin, seri muhakeme usulünün uygulanabilmesi için ise “yeterli şüphe (CMK m. 170/2)”nin bulunması zorunludur. 

 

B.                Suçun Kovuşturma Olanağının Bulunması (Muhakeme Engelinin Bulunmaması)

CMK m.172/1’yegöre; “Cumhuriyet savcısı ... kovuşturma olanağının bulunmaması hâlinde...”  kovuşturmaya yer olmadığına karar vermek zorundadır.” Şikayet, müracaat, izin, talep, karar,mütalaa/görüş gibi herhangi bir kovuşturma engelinin bulunması halinde yeterli şüphe bulunsa dahi seri muhakeme usulünün uygulaması söz konusu olamaz. 

 

C.                 Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararı Verilmemiş Olması

CMK m. 250/1 ; “ Soruşturma evresi sonunda aşağıdaki suçlarla ilgili olarak kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri muhakeme usulü uygulanır...” şeklindeki düzenlemeyle, öncelikle kamu davasının açılmasının ertelenmesi kurumunun uygulanacağı belirtilmiştir.

 

D.                Suçun Seri Muhakeme Usulü Kapsamında Olması

Seri muhakeme usulü yalnızca CMK m. 250 ‘de sayılan katalog suçlar için uygulanabilir. Ön ödeme veya uzlaştırma kapsamdaki suçlar seri muhakeme usulünün uygulama alanına dahil değildir.

 

E.                 Şüphelinin Çocuk, Akıl Hastası ya da Sağır ve Dilsiz Olmaması

Kanun koyucu, “aydınlatılmış rızanın/onamın” bu gruptaki şüpheliler tarafından verilemeyeceğini karine olarak kabul etmiş olduğundan; yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik hallerinde bu usulün uygulanmasını uygun görmemiştir.

 

F.                 Suçun İştirak Halinde İşlenmesi Durumunda Tüm Şüphelilerin Usulün Uygulanmasını Kabul Etmesi

  • Suçun iştirak halinde işlenmesi halinde şüphelilerin her birinin bu usulü kabul etmesi gerekmektedir.
  • İştirakin türü ne olursa olsun, şüphelilerden birinin bu usulü kabul etmemesi halinde,genel muhakeme usulüne göre hareket edilmesi zorunludur.
  • Şüphelinin çocuk, akıl hastası ve sağır ve dilsiz olması seri muhakeme usulünün uygulanmasına engel teşkil ettiğinden, iştirak halinde işlenen suçlardan faillerinden birinin bu grup kapsamında olması halinde, diğer faillerin aydınlatılmış rızasına/onamına rağmen, seri muhakeme usulü uygulanamaz.

 

G.                Şüpheliye Ulaşılabilmiş Olması

  • Kişinin yurt dışında olması,
  • Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste  bulunamaması,
  • Herhangi bir nedenle kendine ulaşılamaması halinde,

Bu usul uygulanmayacaktır.

 

Şüpheliye yukarıda belirtilen nedenlerle ulaşılamaması halinde, bu hususa ilişkin Cumhuriyet savcısı tarafından bir tutanak düzenlenerek soruşturma dosyasına eklenmesi gerekmektedir.

 

H.                Şüphelinin Teklifi Kabul Etmiş Olması

Şüphelinin müdafi huzurunda teklifi kabul etmesi ve mahkemece hüküm kuruluncaya kadar kabulünden vazgeçmemiş olması  gerekmektedir.

 

III.HANGİ SUÇLAR SERİ MUHAKEME USULÜ KAPSAMINDADIR?

Seri muhakeme usulü CMK m. 250 ‘de sayılan katalog suçlar için uygulanabilir, bu suçlar dışında seri muhakeme usulünün uygulanması mümkün değildir. Buna göre aşağıda yer alan suç tiplerinde seri muhakeme usulü uygulanabilecektir:

 

Türk Ceza Kanununda Yer Alan Suçlar

1.   Hakkı olmayan yere tecavüz (Madde 154/2-3)

2.   Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (Madde 170),

3.   Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (Madde 179/2-3),

4.   Gürültüye neden olma (Madde 183),

5.   Para da sahtecilik (Madde 197/2-3),

6.   Mühür bozma (Madde 203),

7.   Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (Madde 206),

8.   Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (Madde 228/1),

9.   Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (Madde 268).

 

Özel Ceza Kanunlarında Yer Alan Suçlar:

1.   6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13’üncü  maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları ile 15’inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar

2.   6831 sayılı Orman Kanununun 93’üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç.

3.   1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında

Kanunun 2’nci maddesinde belirtilen suç.

4.   1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (1)

numaralı bendinde belirtilen suç.

 

IV. SERİ MUHAKEME USULÜNÜN UYGULAMA AŞAMALARI

Soruşturmaya konu suç ile ilgili olarak; CMK m.250’ de yer alan şartların bulunması halinde, Cumhuriyet savcısının seri muhakeme usulünü uygulaması zorunludur.

1.                SAVCILIK AŞAMASI

 

A.                Şüphelinin Bilgilendirilmesi Aşaması

  • Seri muhakeme usulü bakımından bilgilendirme Cumhuriyet savcısı veya kolluk tarafından yapılmaktadır.Bilgilendirmenin yapılabilmesi için müdafinin bulunması gerekli değildir.
  • Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliğinin 10. Maddesi uyarınca:

 

- İsnat edilen eylem, eylemin oluşturduğu suç ile bu suçun seri muhakeme usulü kapsamına girdiği,

 

- Kamu davasının açılması için yeterli şüphenin bulunduğu,

 

- Özgür iradesiyle ve müdafi huzurunda kabul ettiği takdirde bu usulün   uygulanacağı ve belirlenecek temel cezanın yarı oranında indirileceği,

 

- Cumhuriyet savcısı tarafından teklif edilen yaptırım doğrultusunda mahkemenin hüküm kuracağı, bu hükme karşı itiraz kanun yoluna başvurabileceği,

 

- Teklifin kabulünün ancak müdafi huzurun da gerçekleştirilebileceği, seçtiği bir müdafi yoksa istemi aranmaksızın kendisine bir müdafi görevlendirileceği,

 

- Mahkeme tarafından hüküm kuruluncaya kadar her aşamada seri  muhakeme usulünden vazgeçebileceği,

- Mahkemece verilen hükmün adli siciline kaydedileceği,

 

- Bu usulün uygulanmasını kabul etmediği takdirde genel hükümlere göre hakkında iddianame düzenlenerek kamu davası açılacağı,

 

- Genel hükümlerin uygulanmasına geçilmesi halinde, seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgelerin, soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamayacağı,

 

Hususları söz konusu bilgilendirmede yer almalıdır.

 

B.                Şüphelinin Davet Edilmesi Aşaması

·Şüpheli hakkında kamu davasının açılmasını gerektiren yeterli şüphenin

mevcudiyeti halinde, Cumhuriyet savcısı, şüpheliyi seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirmek ve teklifte bulunmak üzere davet eder.

·Davet;telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim araçlarından

yararlanmak suretiyle de gerçekleştirilebilir.

·Soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı seri muhakeme usulüne ilişkin

bilgilendirme ve teklifi SEGBİS veya istinabe yoluyla da yapabilir.

Şüphelinin,mazeretsiz olarak davete icabet etmemesi halinde, Cumhuriyet savcısı tarafından buna ilişkin tutanak düzenlenerek soruşturma dosyasına eklenir..

 

C.                 Seri Muhakeme Usulü Teklif Aşaması

  • Seri Muhakeme Usulünün uygulanması şüpheliye Cumhuriyet Savcısı tarafında teklif edilir, kolluk tarafından bu teklifin yapılması mümkün değildir.
  • Şüphelinin teklifi kabul esnasında bir müdafii yoksa istem üzerine veya re’sen barodan bir müdafi görevlendirmesi istenir. Şüpheli ile müdafiin iradelerinin çelişmesi halinde, şüphelinin iradesine uyulur.
  • Hazır olan şüpheliye Cumhuriyet savcısı tarafından; uygulanacak yaptırımların somut olarak ne olacağı açıkça belirtilmek suretiyle (ceza, varsa güvenlik tedbiri ve uygulanması benimsenmişse hükmün açıklanmasının geri bırakılması, seçenek yaptırım veya hapis cezasının ertelenmesi), seri muhakeme usulünün uygulanması teklif edilir.
  • Teklif edilecek yaptırım belirlenirken; Cumhuriyet savcısı TCK m. 61/1’i gözeterek alt ve üst sınır içinde temel cezayı tespit edecek ve bu cezayı ½ oranında indirecektir.
  • Belirlenen bu cezaya ilişkin olarak, koşulların bulunması hâlinde; Cumhuriyet savcısı tarafından,

       -Hükmün Açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanabilir.

       -Hapis cezası TCK m. 50 gereğince seçenek yaptırımlara çevrilebilir.

       - Hapis cezası TCK m. 51 gereğince ertelenebilecektir.

  • Teklif sonrasında talebi halinde şüpheliye teklifi değerlendirmesi için 7 günlük süre verilir.
  • Şüphelinin Teklifi Reddi Halinde:

-      Şüphelinin teklifi açıkça reddetmesi

-      Şüphelinin süre aldıktan sonra mazereti olmaksızın belirlenen sürede gelmemesi

-      Şüphelinin hakkında seri yargılama usulünün uygulanmasını kabul etmediğini bildirmesi

Halinde soruşturmaya genel hükümlere göre devam edilir. Bu durumda Cumhuriyet savcısı tarafından buna ilişkin bir tutanak düzenlenerek, soruşturma dosyasına eklenir.

  • Şüphelinin İddianamenin Düzenlenmesine Kadar Usulün Uygulanmasını Talep Etmesi Halinde:

 

Şüpheli iddianamenin düzenlenmesine kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını talep edebilir. Bu durumda Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulü uygulanır.

 

  • Şüphelinin Teklifi Müdafi Huzurunda Kabulü Halinde:

 

Şüphelinin müdafisi huzurunda teklifi kabul etmesi halinde, buna ilişkin “Seri Muhakeme Usulü Kabul Tutanağı” düzenlenir. Kabul Tutanağında;

-      Şüpheliye isnat edilen eylem,

-      Şüphelinin kabul beyanı,

-      Belirlenen sonuç ceza ve/veya güvenlik tedbiri,

-      Uygulandığı takdirde CMK’nın 231. maddesi gereğince verilen hükmün

açıklanmasının geri bırakılması kararı,

-      TCK’nın 50. maddesi uyarınca çevrilen seçenek yaptırımı,

-      TCK’nın 51. maddesine göre verilen hapis cezasının ertelenmesi,

 Hususları yer alır. Kabul tutanağı; Cumhuriyet savcısı, şüpheli ve müdafi tarafından imzalanır.

 

D.                Talepname Aşaması

  • Cumhuriyet savcısı, görevli mahkemeye hitaben yazacağı bir talepname ile şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün uygulanarak hüküm kurulmasını talep eder.
  • Talep,

-Büyükşehirler de müstakilen görevlendirilen Asliye Ceza Mahkemelere,

-Diğer yerlerde nöbetçi mahkelere Yapılır.

 

  • Talepnamede Yer Alması Gereken Hususlar :

 

-  Şüphelinin kimliği ve müdafii,

 

- Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya kanuni temsilcisi,

 

- İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri,

 

- İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,

 

- Şüphelinin tutuklu olup olmadığı;tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama  

  tarihleri ile bunların süreleri,

 

- İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti,

 

- Cumhuriyet savcısı tarafından bu usulün uygulanmasının şüpheliye teklif edildiği ve

   şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul ettiği,

 

- Belirlenen ceza ve/veya güvenlik tedbirleri ile uygulanmış ise hükmün

açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasına seçenek yaptırımlar veya hapis   

cezasının ertelenmesine ilişkin

 

Hususlar yer alır.

 

2.                MAHKEME AŞAMASI

 

A.                Talepnamenin İncelenmesi Aşaması

  • Cumhuriyet savcısı, görevli mahkemeden usulünün uygulanmasını yazılı olarak talep eder ve şüpheli ile müdafi aynı gün görevli mahkemeye yönlendirilir.
  • Mahkeme,talepnamenin verildiği gün; talep nameyi inceleyerek;

- Cumhuriyet Savcısının talep yazısında yer alan suçun CMK m. 250’de yer alan

  suçlardan olup olmadığını

- Şüphelinin özgür iradesi ile ve müdafi huzurunda teklifi kabul edip  

   etmediğini Denetler. Ancak mahkemenin suçun sübutunu denetleme veya Cumhuriyet Savcısınca tespit 

   edilen cezaya müdahale etme yetkisi bulunmamaktadır.

 

B.                İnceleme Neticesinde Yapılabilecek İşlemler

  • Talepnamenin Eksikliklerin İkmali İçin Cumhuriyet Başsavcılığına Gönderilmesi Mahkeme eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle;

o  Talepnamenin CMK m. 250/8’ye aykırı düzenlenen,

o  Belirlenen yaptırımda maddi hata yapılan,

o  Yaptırım hakkında, CMK m. 231, TCK m. 50 ve51 uygulanmış, ancak söz konusu

maddelerin uygulanması için gerekli olan objektif koşulları sağlanmayan,

o  Teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenlik tedbiri belirtilmeyen,

Talepnamenin eksikliklerin tamamlanması amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı bu durumda belirtilen eksiklikleri tamamladıktan sonra, yeniden bir talepname düzenleyerek mahkemeye gönderir.

 

  • Talebin Reddi

Mahkeme şüpheliyi müdafi huzurunda seri muhakeme usulü ile ilgili dinledikten sonra isnat olunan suçun seri muhakeme kapsamında olmadığı ve CMK m. 250/3’teki şartların gerçekleşmediği kanaatine varması halinde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir. Bu durumda Cumhuriyet savcısı tarafından soruşturma genel hükümlere göre sonuçlandırılmak zorundadır.

 

Hakimin,koşulların gerçekleşmediği kanaatiyle usulün uygulanmasına ilişkin talebi reddetmesi veya usulün şüpheliden kaynaklanan nedenlerle uygulanamaması durumunda, şüphelinin bu usulün uygulanması amacıyla yaptığı açıklamalar ve ilgili belgeler, daha sonra yürütülecek soruşturma ve kovuşturmalarda delil olarak kullanılamaz.

 

  • Talepte Belirlenen Yaptırım Doğrultusunda Hüküm Kurulması

Mahkeme şüpheliyi müdafi huzurunda seri muhakeme usulü ile ilgili dinledikten sonra;

o  Eylemin seri muhakeme usulü kapsamında olduğunu,

o  Bu usulün şüpheliye Kanunda öngörülen koşullar çerçevesinde teklif edildiğini,

o  Şüphelinin bu teklifi müdafi huzurunda özgür iradesiyle kabul ettiği,

Kanaatine varırsa, talepte belirlenen yaptırım doğrultusunda hüküm kurar. Mahkeme, hüküm kurmadan önce, yeni delil toplayamaz ve tanık dinleyemez.

 

  • Şüphelinin Mazeretsiz Olarak Mahkemeye Gelmemesi

Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır. Şüpheli mahkemece hüküm kurulana kadar seri yargılama usulünden vazgeçebilir. Söz konusu durumlarda soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosya Cumhuriyet başsavcılığına geri gönderilir.

 

  • Seri Muhakemeye Usulü Uygulanması Gerekirken Uygulanmayıp, İddianame Düzenlenmesi

 

CMKm. 174/1-c uyarınca seri muhakeme usulüne tâbi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde bu usul uygulanmaksızın düzenlenen iddianame iade edilir. İade kararına Cumhuriyet savcının itiraz etmemesi veya itiraz etmekle birlikte reddedilmesi halinde, CMK m. 250 çerçevesinde seri muhakeme prosedürünün uygulanması zorunludur. Ancak iddianamenin kabulünden sonra seri muhakeme usulünün uygulanmadığından veya suçun hukuki niteliğinin değiştiğinden bahisle bu usulün uygulanması için Cumhuriyet başsavcılığına gönderilemez.

 

V.SERİ MUHAKEME USULÜNDE KANUN YOLLARI

 

  • Cumhuriyet Savcısının talebi doğrultusunda mahkemece kurulan hükme genel hükümlere göre itiraz edilebilir.
  • Mahkemenin görev ve yetki alanının dışına çıkarak yazılı talepten farklı bir hüküm kurması halinde bu karara itiraz edilmesi tabiidir.
  • Yaptırım çeşidi istinaf ve/veya temyiz kanun yolu kapsamına girse dahi bu yollara başvurulamaz.
  • Koşullarının bulunması halinde “kanun yararına bozma” veya “yargılanmanın yenilenmesi olağanüstü kanun yollarına başvurulması mümkündür.

 

VI. SERİ MUHAKEME USULÜNÜN YÜRÜRLÜK TARİHİ VE DERDEST DOSYALAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

 

  • Seri muhakeme usulü 01/01/2020 tarihinden sonra uygulanacaktır.
  • 01/01/2020 tarihi itibariyle kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış ve kesinleşmiş dosyalar bakımından seri yargılama hükmü uygulanmayacaktır.
  • 01.01.2020 tarihi itibariyle İddianamenin değerlendirme aşamasında olan dosyalar bakımından ise uygulanabilecektir.

 

 

Av.Stajyeri Ekin Deniz ALTAN